Samenvatting Omgevingsvisie Koggenland

De omgevingsvisie laat zien hoe de gemeente Koggenland kijkt naar de toekomst van de leefomgeving. De visie gaat bijvoorbeeld over wonen, verkeer, gezondheid, landbouw en natuur in de gemeente. In deze samenvatting leest u de belangrijkste keuzes uit de omgevingsvisie. Deze samenvatting helpt om snel te zien wat de gemeente belangrijk vindt en hoe plannen worden afgewogen. U kunt ook de omgevingsvisie bekijken voor een volledig beeld.

Waarom een omgevingsvisie?

De omgevingsvisie is een visie op hoofdlijnen voor de lange termijn. Iedere gemeente moet onder de Omgevingswet zo’n visie hebben. Maar Koggenland maakt deze visie niet alleen omdat het moet. De gemeente wil duidelijk maken welke kant Koggenland opgaat en wat belangrijk is bij nieuwe ontwikkelingen.

De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving. Dat is bijvoorbeeld:

het landschap, de dorpen en de linten
woningen, bedrijven en voorzieningen
wegen, fietspaden, groen en water
bodem, lucht, geluid, veiligheid en gezondheid

De visie helpt de gemeente ook bij het beoordelen van plannen die niet direct passen binnen de regels (die staan in het omgevingsplan). Dan kijkt de gemeente of een plan past bij de waarden, doelen en speerpunten van Koggenland.

Participatie

We maakten de omgevingsvisie op basis van de bestaande situatie en ons bestaande beleid. Maar ook veel inwoners, ondernemers, dorpsvertegenwoordigers, organisaties en ketenpartners hebben meegepraat (participatie). Al deze mensen hielpen de gemeente om de visie beter en completer te maken.

Het toekomstbeeld van Koggenland in de regio

Koggenland is onderdeel van West-Friesland. De gemeente ligt tussen grotere stedelijke gebieden, zoals Hoorn, Purmerend en Heerhugowaard. Tegelijk blijft Koggenland een landelijke gemeente met een sterke agrarische sector.

Voor de toekomst ziet Koggenland zichzelf als een:

landelijk gebied met grote betekenis voor de landbouw
groen recreatief uitloopgebied voor inwoners en omliggende kernen
gemeente met groeiende dorpen, maar met behoud van het dorpse woonmilieu
plek met ontwikkelingskansen voor ondernemers
gebied waar energie-, verkeers- en andere infrastructuur goed moet worden ingepast

De ligging van onze gemeente brengt kansen met zich mee, maar ook uitdagingen. Er is vraag naar woningen, aan goede bereikbaarheid en aan ruimte voor duurzame energie en waterberging. Daarbij wil de gemeente het landelijke karakter behouden.

Toekomstbeeld van Koggenland

Het open landschap vertelt de geschiedenis van het gebied. Dijken, vaarten, sloten, molens, gemalen, stolpboerderijen en lintbebouwing horen daarbij. Ook de sterke dorpsgemeenschappen zijn kenmerkend voor Koggenland. Inwoners voelen zich verbonden met hun dorp en verenigingen. De gemeente wil deze kwaliteiten behouden en tegelijk ruimte bieden voor de toekomst. Daarom blijft dorps wonen in een landelijke omgeving het uitgangspunt. Groei kan, maar alleen als die past bij de schaal en het karakter van het dorp.

Koggenland zet in op het behoud van voorzieningen en biedt ruimte aan landbouw en bedrijven die goed bij de gemeente passen. Ook gezondheid, groen, ontmoeten en bewegen krijgen veel aandacht. Nieuwe ontwikkelingen zijn welkom, met respect voor het landschap, het erfgoed en de openheid die Koggenland bijzonder maken.

Speerpunt 1: Wonen

Koggenland wil een gemeente zijn waar dorps wonen centraal staat, met passende woningen voor verschillende doelgroepen.

De gemeente gaat uit van de bestaande kernen en het huidige dorpenlandschap. Nieuwe uitbreidingen moeten aansluiten op de bebouwde kom en passen bij het dorp. Ook wil de gemeente kansen binnen bestaande kernen benutten, bijvoorbeeld op plekken waar bedrijven stoppen.

Keuzes voor wonen:

De focus ligt op betaalbare woningen voor starters en senioren bij dorpen.
De grootste woningbouwopgave ligt in Obdam en Avenhorn/De Goorn.
Er is bijzondere aandacht voor woonruimte voor mensen met een zorg- of ondersteuningsbehoefte.
Buurten moeten uitnodigen tot ontmoeting.
In linten is incidenteel en kleinschalig woningbouw mogelijk op voormalige agrarische bedrijfspercelen of bestaande grote woonpercelen.
Bij verdere groei van Obdam en Avenhorn/De Goorn is onderzoek naar de verkeersontsluiting nodig.

Speerpunt 2: Voorzieningen

Koggenland wil voorzieningen behouden en bereikbaar houden. Dat is belangrijk voor de leefbaarheid van de dorpen.

Obdam en Avenhorn/De Goorn hebben een bovenlokale functie. Dat betekent dat ook inwoners uit andere dorpen gebruikmaken van de winkels, zorg, sport, onderwijs en andere voorzieningen daar. Daarom zet de gemeente in op sterke winkelcentra in deze twee kernen. In de andere kernen wil de gemeente voorzieningen zoveel mogelijk behouden.

De gemeente vindt ontmoeting belangrijk. Daarom streeft Koggenland naar een ontmoetingsruimte in ieder dorp, passend bij de grootte en behoefte van dat dorp. Dat kan een dorpshuis zijn, maar ook een combinatie met bijvoorbeeld een café, kerk, sportkantine of school.

Speerpunt 3: Economie

Koggenland waardeert de lokale bedrijven. Dat geldt voor landbouwbedrijven, bedrijven die met landbouw verbonden zijn, industriële bedrijven en het midden- en kleinbedrijf.

Landbouw

De landbouw blijft een belangrijke drager van het landelijk gebied. De gemeente streeft naar een vitale, innovatieve en duurzame landbouw. Er is ruimte voor bedrijfsontwikkeling en verbreding, als dit past bij de omgeving (bijvoorbeeld een boerderijwinkel of theetuin).

Recreatie en toerisme

Ook recreatie en toerisme bieden kansen. Koggenland wil meer gebruikmaken van de eigen geschiedenis, het landschap en de dorpen. Wandelen, fietsen, varen, kleinschalig overnachten en evenementen kunnen bijdragen aan een levendig landelijk gebied. In Koggenland past een dagrecreatieve voorziening of een pension in een kern. Ook kleinschalige verblijfsrecreatie bij een agrarisch bedrijf is passend.

Evenementen zijn belangrijk voor de gemeente. Bij de kleinere kernen meer incidenteel, bij de grotere kernen liggen kansen voor evenementen met een wat breder publiek.

Bedrijven

Nieuwe bedrijventerreinen worden niet zomaar aangelegd. Uitbreiding van bestaande bedrijventerreinen kan alleen als dit meerwaarde heeft voor Koggenland, bijvoorbeeld door werkgelegenheid, innovatie of verplaatsing van lokale bedrijven vanaf minder geschikte plekken. De gemeente stimuleert bedrijven die zorgvuldig omgaan met grondstoffen en met reststromen.

Speerpunt 4: Duurzaamheid

Koggenland werkt aan duurzame en betaalbare energie. De gemeente wil energie besparen, duurzame energie opwekken en het gebruik van aardgas afbouwen. Dit gebeurt onder meer via de Transitievisie Warmte en het Warmteprogramma. De gemeente staat open voor nieuwe vormen van duurzame energie en energieopslag, maar alleen als veiligheid, effectiviteit en ruimtelijke inpassing goed zijn onderzocht. De gemeente werkt mee aan een betaalbaar energienetwerk, en zoekt daarbij naar koppelkansen die goed zijn voor de samenleving.

Ook klimaatverandering vraagt om maatregelen. Koggenland wil zich voorbereiden op hitte, droogte en wateroverlast. Bij nieuwe gebieden en herinrichting van de openbare ruimte zijn waterberging, infiltratie, groen en schaduw belangrijk.

Verder zet de gemeente in op:

betere waterkwaliteit
meer biodiversiteit (bijvoorbeeld kruidenrijke groenvoorzieningen en natuurlijke oevers)
zorgvuldig omgaan met materialen en grondstoffen
kringlooplandbouw en agrarisch natuurbeheer

Speerpunt 5: Gezondheid en inclusie

Koggenland zet zich in voor gezonde lucht, bodem en water en bewaakt de milieunormen. Zo wil Koggenland een gemeente zijn waarin inwoners veilig en gezond kunnen leven en opgroeien.

Maar een gezonde leefomgeving gaat over meer dan lucht, bodem en water. Het gaat ook over ontmoeten, bewegen, sporten, toegankelijkheid en sociale veiligheid.

De gemeente versterkt de mogelijkheden voor recreatie, en streeft ernaar dat ieder huishouden gemakkelijk toegang heeft naar openbaar groen. Wandelroutes, fietsroutes en vaarroutes worden versterkt.

Openbare ruimte

De openbare ruimte speelt daarbij een belangrijke rol. De gemeente wil gezonde keuzes makkelijker maken door een omgeving te maken die uitnodigt tot wandelen, spelen, sporten en ontmoeten. Het is belangrijk dat iedereen kan meedoen. Ook sociale veiligheid krijgt aandacht. Plekken die onveilig voelen, kunnen bijvoorbeeld overzichtelijker en toegankelijker worden ingericht.

Speerpunt 6: Verkeer en vervoer

Koggenland wil een verkeersveilige, bereikbare en leefbare gemeente zijn. Daarbij is extra aandacht voor de dorpslinten en dijkwegen. Daar komen verschillende verkeersdeelnemers samen en is de ruimte vaak beperkt. Bij verdere groei van Obdam en Avenhorn/De Goorn is onderzoek nodig naar de ontsluiting. In Obdam gaat het onder meer om de verkeersdruk. Voor Avenhorn/De Goorn gaat het vooral om een betere aansluiting op de provinciale infrastructuur.

De gemeente zet in op het verbeteren en het aanleggen van wandel- en fietsverbindingen. Ook wil de gemeente graag het aanwezige openbaar vervoer behouden en versterken waar dat kan. Duurzame vormen van verkeer en vervoer worden verder gestimuleerd met een goed netwerk van laadpalen en het verbeteren van de stationsomgeving in Obdam.

De gemeente werkt deze onderwerpen verder uit in een omgevingsprogramma openbare ruimte en mobiliteit.

Speerpunt 7: Omgevingskwaliteit

De gemeente behoudt en versterkt het landschap, ze is trots op haar erfgoed. De vooroorlogse dorpskernen, linten, dijken en de gebouwen en monumenten die opvallen in het landschap worden gekoesterd. Dit geldt ook voor de bijzondere waarden in de kernen; de kerken, de stolpen en molens.

Bij nieuwe ontwikkelingen kijkt de gemeente naar de Waardenkaart. Die kaart laat zien welke waarden in een gebied belangrijk zijn. Het gaat bijvoorbeeld om openheid, verkaveling, sloten, vaarten, erfgoed, doorzichten en de overgang tussen dorp en landschap. Het uitgangspunt is niet alleen: kan een plan? Maar vooral: hoe kan een plan zo worden gemaakt dat het past bij Koggenland? Nieuwe ontwikkelingen moeten daarom goed worden ingepast.

Waarden en koers per gebied

Koggenland bestaat uit verschillende gebieden. Elk gebied heeft eigen waarden en een eigen toekomstperspectief.

Landelijk gebied

Hier blijft landbouw de hoofdfunctie. Er is ook ruimte nodig voor andere opgaven, zoals wonen, recreatieve routes, natuur, waterberging en energie, waarbij de gemeente zo slim mogelijk met de ruimte wil omgaan en functies waar mogelijk wil combineren.

De grote kernen

In Avenhorn/De Goorn en Obdam ligt de grootste woningbouwopgave, deze kernen hebben de meeste voorzieningen en zijn daarom belangrijk voor de inwoners. Bij verdere groei zijn bereikbaarheid, verkeersveiligheid, goede ontsluiting en behoud van het dorpse karakter belangrijke voorwaarden.

De overige kernen

Hier ligt de nadruk op behoud van het dorpse karakter, leefbaarheid en voorzieningen die passen bij de schaal van het dorp. Bij nieuwe woningen kijkt de gemeente eerst naar plekken binnen de bestaande bebouwde kom.

Bebouwingslinten

In de bebouwingslinten komen wonen, landbouw, bedrijven, voorzieningen en erfgoed naast elkaar voor. Daarom is hier maatwerk nodig, met veel aandacht voor de bestaande lintstructuur, doorzichten naar het landschap, verkeersveiligheid en een goede balans tussen nieuwe ontwikkelingen en bestaande functies.

Bedrijventerreinen

Op bedrijventerreinen staat ondernemen voorop. De gemeente wil bestaande bedrijven ruimte bieden om toekomstbestendig te blijven, en onderzoekt uitbreiding als dit meerwaarde heeft voor Koggenland en goed past.

Recreatiegebieden

De gemeente wil recreatiegebieden behouden en versterken, vooral door betere verbindingen voor wandelen, fietsen en varen en door recreatie goed te laten aansluiten op landschap, natuur en cultuurhistorie.

Hoe beoordeelt de gemeente nieuwe plannen?

Heeft u een plan dat niet direct past in de regels van het omgevingsplan? Dan kijkt de gemeente of maatwerk mogelijk is. Daarvoor gebruikt de gemeente de waarden uit de omgevingsvisie. De omgevingsvisie is een visie op hoofdlijnen die ruimte biedt aan plannen die goed zijn voor de toekomst van Koggenland.

Bij de beoordeling van een plan gelden 3 leidende principes:

Gezondheid en veiligheid worden altijd bewaakt (speerpunt 5 en 6).
Duurzaamheid staat centraal, zoals energie, klimaatadaptatie, circulariteit en biodiversiteit (speerpunt 4).
Een plan moet passen bij het karakter van de kernen en het landschap (speerpunt 7).

Meerwaarde

Een plan moet meerwaarde hebben voor de samenleving. Een initiatief is dus niet alleen belangrijk voor de initiatiefnemer, maar moet ook iets bijdragen aan Koggenland. Hoe groter de meerwaarde, en hoe beter het plan past bij de speerpunten, hoe groter de kans dat de gemeente meewerkt.

De gemeente kijkt daarbij vooral naar gezondheid en veiligheid, duurzaamheid en omgevingskwaliteit.

Een plan heeft bijvoorbeeld meerwaarde als het:

Extra bijdraagt aan een veilige en gezonde leefomgeving.
Uitnodigt tot bewegen, spelen, sporten of ontmoeten.
Beter toegankelijk en bereikbaar is, ook voor mensen met een beperking.
Bijdraagt aan zorg voor elkaar of kansen biedt aan mensen die moeilijk aan een woning of werk komen.
Verder gaat dan de minimale eisen voor energiebesparing, duurzame energie of aardgasvrij wonen.