Open Monumentendag in Koggenland
Op zaterdag 12 en zondag 13 september openen negen monumenten in Koggenland hun deuren tijdens Open Monumentendag 2026. Bezoekers kunnen er de geschiedenis van de gebouwen en hun omgeving ontdekken en deelnemen aan verschillende activiteiten.
Tijdens het Open Monumentendagweekend zijn in Koggenland monumenten te bezoeken die normaal gesproken niet of beperkt toegankelijk zijn. Vrijwilligers, gidsen en monumenteigenaren vertellen over de geschiedenis van de gebouwen, bijzondere details en de verhalen die ermee verbonden zijn.
Kerkschatten en kunstoutlet
Bij verschillende locaties zijn activiteiten georganiseerd. Zo kunnen bezoekers in Ursem kerkschatten bekijken, in Berkhout kennismaken met de oudhollandse kolfsport en in Hensbroek een kunstoutlet bezoeken. Ook zijn er rondleidingen, presentaties en demonstraties.
Voor wie meerdere monumenten wil bezoeken, heeft de gemeente een suggestie voor een fietsroute gemaakt (zie het kaartje hieronder). De route voert langs de deelnemende locaties en door verschillende dorpskernen en het omliggende polderlandschap.
De toegang tot de monumenten en activiteiten is gratis. Hieronder staat een overzicht van de deelnemende locaties en hun openingstijden.
Deelnemende monumenten
Locatie | Zaterdag 12 september | Zondag 13 september |
| Landgoed Station Scharwoude | Gesloten | 10.00 – 16.00 uur |
| Gemaal Beetskoog | Gesloten | 10.00 – 16.00 uur |
| Berkhouter Kerk | 11.00 – 16.00 uur | Gesloten |
| Scheepswerf Potveer | 11.00 – 16.00 uur | 11.00 – 16.00 uur |
| Sint Bavokerk Ursem | 10.00 – 16.00 uur | 11.00 – 16.00 uur |
| Hervormde Kerk Ursem | 10.00 – 16.00 uur | 10.00 – 16.00 uur |
| Hensbroeker Kerk | 10.00 – 17.00 uur | 10.00 – 17.00 uur |
| Station Obdam – Het Perronnetje | 10.00 – 22.00 uur | 10.00 – 22.00 uur |
| Berkmeermolen in Obdam | Gesloten | 11.00 – 16.00 uur |
Landgoed Station Scharwoude
Station Scharwoude dateert uit 1884 en werd gebouwd langs de spoorlijn Amsterdam-Hoorn-Enkhuizen. Het station werd op 19 mei 1884 geopend en in 1938 alweer gesloten. Het gebouw is ontworpen in neorenaissancestijl en is het enige overgebleven station van dit type in West-Friesland dat nog in de oorspronkelijke vorm bestaat. Boven de voormalige hoofdingang is een sluitsteen te zien met de ineengestrengelde S’en van de Staatsspoorwegen en het jaartal 1884.
Op zondag 13 september is het station van 10.00 tot 16.00 uur geopend. Er worden rondleidingen gegeven met een presentatie over de geschiedenis van het station en de spoorlijn. De rondleidingen beginnen om 10.30, 13.00 en 14.30 uur.
Gemaal Beetskoog in Oudendijk
Gemaal Beetskoog vertelt de geschiedenis van de waterbeheersing in de polder. Vanaf de 17e eeuw werd de polder bemalen met twee windmolens. In 1877 kwam daar een stoomgemaal voor in de plaats. In 1910 werd het gemaal omgebouwd tot dieselgemaal. De karakteristieke ééncilinder Bronsmotor speelde daarna jarenlang een belangrijke rol bij het bemalen van de polder.
Op zondag 13 september is de draaiende motor te bekijken. Het gemaal is geopend van 10.00 tot 16.00 uur.
Berkhouter kerk
De Berkhouter kerk en het bijbehorende orgel zijn sinds 1989 Rijksmonument. Het orgel werd gebouwd door de 19e-eeuwse orgelbouwers Van Dam. De kerk werd in 2012 en 2013 grondig gerestaureerd en opnieuw ingericht. Sinds de feestelijke heropening in 2013 wordt het gebouw gebruikt als cultureel centrum.
Op zaterdag 12 september kunnen bezoekers van 11.00 tot 16.00 uur meer te weten komen over de geschiedenis van de kerk. Er is een doorlopende presentatie van films en foto’s met muziek. Ook is er informatie over de oudhollandse kolfsport.
Scheepswerf Potveer
Scheepswerf Potveer kent een lange geschiedenis in Avenhorn. Gert Potveer, zoon van een schuitenmaker uit Warmenhuizen, begon er in 1926 als schuitenbouwer. Dat sloot goed aan bij de waterrijke omgeving en de tuinbouw in Avenhorn. Tussen 1926 en 1972 werden in totaal 582 vaartuigen gebouwd. Na de Tweede Wereldoorlog richtte het bedrijf zich naast schuitenbouw steeds meer op scheepsmotoren, motorreparaties, baggervaartuigen en beregeningsinstallaties.
Tijdens de Open Monumentendagen kunnen bezoekers meer te weten komen over de geschiedenis van de werf. De scheepswerf is op zaterdag 12 en zondag 13 september geopend van 11.00 tot 16.00 uur.
Sint-Bavokerk Ursem
De Sint-Bavokerk in Ursem werd in 1861 opgericht. De huidige kerk werd gebouwd in 1920 en 1921 naar een ontwerp van architect Alexander Kropholler. De kerk is gebouwd in traditionalistische stijl en werd op 22 augustus 1921 geconsacreerd. In de kerk zijn onder meer gebrandschilderde ramen van Lou Asperslagh, een hoofdaltaar van de Edelsmidse Brom en een orgel uit 1877 van Lodewijk Ypma te zien. In 2012 en 2013 werd de kerk gerestaureerd.
Tijdens de Open Monumentendagen zijn onder meer de kerkschatten, kazuifels en vaandels te bekijken. Ook is er een tentoonstelling van natuurfoto’s en wordt het orgel meerdere keren bespeeld. De kerk is op zaterdag 12 september geopend van 10.00 tot 16.00 uur en op zondag 13 september van 11.00 tot 16.00 uur.
Hervormde kerk Ursem
De Protestantse Kerk van Ursem dateert uit 1847 en staat op de fundamenten van een oudere kerk die door brand verloren ging. Het rijksmonument heeft een bijzonder interieur en een karakteristieke akoestiek. Ook de grafstenen in de vloer herinneren aan de lange geschiedenis van het dorp.
Tijdens de Open Monumentendagen kunnen bezoekers de kerk bekijken en meer te weten komen over de geschiedenis. Ook worden de plannen voor het toekomstige Allemanshuis gepresenteerd. Dit nieuwe dorpshuis komt op de plek van de huidige consistorie. De kerk is op zaterdag 12 en zondag 13 september geopend van 10.00 tot 16.00 uur.
Hensbroeker kerk
De eerste steen van de Hensbroeker kerk werd op 2 juli 1657 gelegd door Jacob van Wassenaar, een jongen van bijna twaalf jaar. De kerk is gebouwd in gotische stijl en vormt een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van Hensbroek.
Tijdens de Open Monumentendagen kunnen bezoekers de kerk en de historische kenmerken van het gebouw bekijken. Daarnaast vindt de Kunst in de Kerk Outlet plaats, met werk van 25 kunstenaars. Ook is er een verloting van vijftien kunstwerken. De trekking vindt plaats op zondag 13 september om 16.30 uur. De kerk is op zaterdag 12 en zondag 13 september geopend van 10.00 tot 17.00 uur.
Station Obdam – Het Perronnetje
Het station van Obdam werd op 1 oktober 1898 in gebruik genomen. Tijdens de Open Monumentendagen kunnen bezoekers meer te weten komen over de geschiedenis van het station en de ontwikkeling van het gebouw. Er zijn foto’s te zien van het station uit vroegere tijden en verhalen over het ontstaan ervan.
Het Perronnetje is op zaterdag 12 en zondag 13 september geopend van 10.00 tot 22.00 uur. Bezoekers kunnen er ook terecht voor koffie en gebak.
Berkmeermolen in Obdam
De Berkmeermolen is een poldermolen uit 1608. In 1803 werd de molen verplaatst van de oorspronkelijke locatie bij Hensbroek naar de huidige plek in Berkmeer. In 1877 werd een hulpstoomgemaal toegevoegd. De molen werd daarna buiten gebruik gesteld, maar in 1941 weer maalvaardig gemaakt. Sindsdien draait de molen regelmatig.
Tijdens de Open Monumentendagen is het molenterrein op zondag 13 september van 11.00 tot 16.00 uur toegankelijk. De molen is niet van binnen te bezichtigen. Bij voldoende wind draait de molen en als er voldoende water is, wordt water uit de polder gemalen. De molenaar is aanwezig om uitleg te geven.